LIGO’dan Önce Karadelik Gözlemlemeye Çalışmak ve Goccaman Yıldızı Işık Hızına Yaklaştırmak

Tanımı ışık yaymamak olan bir şeyi nasıl görürsünüz? Elinizdeki aletler sadece radyo dalgaları gözlemleyebiliyorsa yapacağınız pek bir şey yok. Bu gözlemlediğiniz “şeyin” etrafındaki, radyo dalgaları yayan cisimlere bakacaksınız. Eğer bu cisimlerin hareketleri teori ile uyumlu ise, yaşadınız.

 

LİGO gözlemi öncesi karadelik gözlemlemek için insanların yapmaya çalıştığı şey aşağı yukarı buydu. Karadelik olduğunu düşündüğünüz bir şeyin etrafındaki yıldızlara bakıyorsunuz ve hareketlerinden bunun karadelik olup olmadığını anlamaya çalışıyorsunuz. Bu aşağıda gördüğünüz yıllara yayılmış gözlemler sonucu yıldızların bir karaltı etrafında Deli Dumrul gibi hareket ettiği görülmüş. Bakılan yer, Samanyolu galaksimizin ortası. Galaksimizin ortasında kocamanından bir karadelik olduğu düşünülüyor. 1992-2002 yılları arasında yapılmış bu aşağıdaki gözlem, karadeliklerin varlığına en büyük kanıtlardan biri. Yıldızlar görünmeyen bir “şeyin” etrafında yörünge çiziyorlar.

 

 

Yıldızlar ortadaki bir karaltının etrafında nasıl acayip dolaşıyorlar? 🙂 Şurada da, aynı karadelik bir yıldızı hüpletiyor:

 

 

LIGO sayesinde, karadelikleri gözlemlemek için radyo dalgalarına bağımlı değiliz. Kütlecekim dalgaları ile karadelikleri araştırabiliyoruz. LİGO, geçen sene kütlecekim dalgalarını gözlemlediklerini duyurdu. Kütlecekim dalgaları hakkında da burada yazmıştım.

Bir kütleye daha yakınsanız, yörünge hızınız artar. Mesela, Dünya’nın Güneş etrafındaki hızı, eliptik yörünge izlediğinden sabit değildir. Dünya’nın Güneş etrafındaki hızı, Güneş’e daha yakın olduğunda \(30300\) m/s, uzak olduğunda \(29300\) m/s. Güneş’in bir karadelik kadar kütlesi olmadığından aradaki fark çok fazla değil.

Heh, Samanyolu’nun merkezindeki süper kütleli karadelikten bahsediyorsak (ismi Sagittarius A*) bu hız farkları devasa. 2018’de, bu karadeliğin etrafında yörünge çizen S2 yıldızı karadeliğin 17 ışık saati (Dünya Güneş uzaklığının 122.6 katı) kadar yakınlaşacak. Bu yüzden, o kadar ivmelenecek ki, en hızlı noktasında hızı yaklaşık \(30000000\) km/h (\(8.3\times 10^{6}\) m/s) olacak. Bu da ışık hızının \(\%2.5\)’i! Güney Avrupa Gözlemevi (ESO) bu olayın simülasyonunu yapmış. Kırmızı ile işaretlenmiş yörünge S2 yıldızının çizeceği yörünge.

 

 

Gorsel: (NASA-JPL) Bir yildizi yutan karadeligin betimlemesi.

Yazar: Bilgecan Dede.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir